|
MENINGITIS /
HERSENVLIESONTSTEKING
Bron: http://www.whgdierenartsen.nl
N.B. De teksten van onze
hand-outs worden vervaardigd aan de hand van niet alleen
wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen
inzichten op basis van persoonlijke ervaringen. Daarom
kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare
literatuur.
INLEIDING
Bij mensen (vooral bij
kinderen) is meningitis of hersenvliesontsteking een
beruchte infectieuze ziekte. We kennen allemaal wel de
verhalen uit de media over de besmettelijke vorm van
hersenvliesontsteking die af toe in een bepaald gebied
of op een school ineens de kop opsteekt. De infectie
wordt bij mensen veroorzaakt door een virus of een
bacterie. Bij honden komt hersenvliesontsteking ook voor,
hoewel de aandoening niet altijd onderkend wordt.
We zien naast de (overigens
vrij zelden voorkomende) infectieuze vorm van meningitis
bij honden ook een niet infectieuze (oftewel aseptische)
vorm van meningitis, waarvan de oorzaak eigenlijk niet
precies bekend is.
INFECTIEUZE MENINGITIS
Bij honden wordt een
infectieuze meningitis vrijwel altijd veroorzaakt door
een bacteriële infectie. Deze bacteriële infectie is
meestal afkomstig van een ontsteking elders in het
kopgebied. Zo kan bijvoorbeeld een oorontsteking of een
ontsteking van de ogen, neus of bijholten zich
uitbreiden en een meningitis veroorzaken. Maar ook
vanuit een ontsteking elders in het lichaam (tussenwervelschijven,
prostaat, botten, hartspier, baarmoeder) kan door
verspreiding via het bloed een hersenvliesontsteking
optreden. Het is overigens niet altijd mogelijk om de
originele infectiebron te traceren.
Naast bacteriën kunnen
ook andere infectieuze agentia de oorzaak zijn van deze
vorm van meningitis. Zo kunnen we denken aan protozoa (=eencellige
parasieten) zoals Toxoplasmose, schimmels zoals
Cryptococcus, Blastomycose en Coccidiomycose en virussen
zoals het Hondenziektevirus of FIP.
De genoemde
schimmelinfecties komen in Nederland voor zover we weten
niet of nauwelijks voor. Een infectie met Toxoplasma of
de genoemde virussen waarbij het centraal zenuwstelsel
geïnfecteerd raakt, beperkt zich meestal niet tot een
ontsteking van de hersenvliezen maar veroorzaakt tevens
een ontsteking van het hersenweefsel zelf (=meningoencephalitis).
ASEPTISCHE OF
IMMUUNGEMEDIEERDE MENINGITIS
Deze vorm van meningitis
wordt niet veroorzaakt door een infectie. Het is een
ontsteking ten gevolge van een storing in het
immuunsysteem. De eigenlijke oorzaak voor deze
ontsporing van het immuunsysteem is tot op heden nog
niet bekend.
Het is meestal sterk
leeftijd gebonden, de honden zijn vrijwel altijd jonger
dan 1 jaar en het komt meer voor bij honden van de grote
rassen. Vooral de Berner Sennenhond is berucht vanwege
deze kwaal, hoewel de indruk bestaat dat de aandoening
bij dit ras enkele jaren geleden frequenter voorkwam dan
tegenwoordig.
SYMPTOMEN
Honden met een
infectieuze meningitis zijn eigenlijk altijd zeer
ernstig algemeen ziek: de dieren zijn zeer sloom, hebben
koorts, kunnen braken en zijn soms zelfs in shock met
verschijnselen van een lage bloeddruk en een trage
hartslag. Daarnaast zien we de kenmerkende symptomen van
een meningitis: zeer stijf in de nek, pijnlijk bij
bewegen van de nek en overgevoelig voor prikkels zoals
aanraking, geluid en licht.
Honden met de aseptische
vorm van meningitis vertonen vaak alleen maar de extreme
nekpijnlijkheid en nekstijfheid, hebben vaak (maar niet
altijd) koorts en zijn verder niet in ernstige mate
algemeen ziek. Een hond met een meningitis heeft
eigenlijk altijd een zeer typische houding: hij houdt de
kop angstvallig omlaag en als hij opkijkt (bijvoorbeeld
als je hem roept) dan kijkt hij alleen met zijn ogen
terwijl hij zijn kop zelf zo min mogelijk beweegt. Bij
het lopen zet hij de poten zeer voorzichtig en wat
onzeker neer: “hij loopt op eieren”. Ze vinden het
meestal niet fijn om aangeraakt te worden, hoewel dit
laatste symptoom bij de ene hond uitgesprokener aanwezig
is dan bij de andere hond.
DIAGNOSE
Op grond van het klinisch
beeld is het onderscheid tussen de infectieuze vorm van
meningitis en de immuungemedieerde meningitis vrij
eenvoudig te maken.
Bij de infectieuze
meningitis is het natuurlijk van belang dat we proberen
vast te stellen welk micro-organisme de infectie precies
veroorzaakt. Pas dan kan er een gerichte therapie worden
ingesteld.
Bij het vaststellen van
de oorzaak voor de infectieuze meningitis kan een
bloedonderzoek, urineonderzoek en onderzoek van de
cerebrospinale vloeistof (= de hersenruggemergsvloeistof
) informatie verschaffen over de oorzaak van de
meningitis. Verder is het van belang dat er gericht
onderzoek gedaan wordt naar de eventuele primaire ziekte
(ontsteking van de hartspier, ontsteking van de
tussenwervelschijven, onderzoek van de neus, oren of
sinussen, etc.) Het kan dus zinvol zijn om röntgenfoto’s
te maken van de schedel of de wervelkolom, of een echo
van hart en/of buik om de primaire ontstekingsbron op te
sporen.
Bij de immuungemedieerde
meningitis zullen we bij nader onderzoek in bloed of
cerebrospinale vloeistof eigenlijk verder niets vinden,
behalve soms een toename in het aantal witte bloedcellen
bij bloedonderzoek.
BEHANDELING
Zoals gezegd is het bij
de infectieuze meningitis mogelijk om een gerichte
behandeling in te stellen, zodra je weet welk micro-organisme
de oorzaak is van de infectie. Naast het geven van een
gericht antibioticum zijn aanvullende maatregelen vaak
noodzakelijk in de vorm van infusen en eventueel
koortsremmende middelen. Is het oorzakelijke agens niet
bekend dan moet er gekozen worden voor een breed
spectrum antibioticum. Het is ook van belang dat er bij
de keuze van een antibioticum rekening gehouden met het
vermogen van het antibioticum om in de hersenvliezen
door te dringen (het moet de bloed-hersenbarrière kunnen
passeren).
Bij de immuungemedieerde
meningitis moet de behandeling gericht zijn op het
onderdrukken van de ongewenste immuunreactie van het
lichaam. Regulier geven we hiervoor prednison. We
beginnen dan met een hoge dosering, die we via de
bloedbaan toedienen en daarna gaan we over op tabletten
die we qua dosering in ongeveer 2-3 weken snel afbouwen.
De
meeste honden reageren gelukkig vrij snel op deze
behandeling, maar helaas kan het voorkomen dat de
aandoening tot een bepaalde leeftijd (meestal 1-1,5 jaar)
telkens recidiveert.
|
